PLC proqramlaşdırma nədir? İş prinsipi və sənayedə tətbiqi

PLC (Programmable Logic Controller) sənaye proseslərinin və avadanlıqlarının avtomatik idarə olunması üçün hazırlanmış proqramlaşdırılan sənaye idarəedicisidir. PLC sensorlardan və digər sahə avadanlıqlarından məlumat qəbul edir, proqramlaşdırılmış məntiqi icra edir və mühərrik, nasos, klapan və digər icra mexanizmlərinə idarəetmə siqnalları göndərir.

PLC necə işləyir?

PLC-nin işi ümumi olaraq giriş məlumatlarının oxunması, proqramın icrası və çıxışların yenilənməsi prinsipi üzərində qurulur. Bu proses çox qısa zaman intervallarında davamlı olaraq təkrarlanır.

Məsələn, su çənində səviyyə sensoru PLC-yə məlumat ötürə bilər. PLC proqramı səviyyəni əvvəlcədən müəyyən edilmiş şərtlərlə müqayisə edərək nasosun işə salınması və ya dayandırılması haqqında qərar verə bilər.

PLC proqramlaşdırma nədir?

PLC proqramlaşdırma texnoloji prosesin necə idarə olunacağını müəyyən edən məntiqin PLC daxilində yaradılmasıdır. Proqram avadanlığın işə düşmə və dayanma şərtlərini, blokirovkaları, təhlükəsizlik şərtlərini, ardıcıllıqları, alarm məntiqini və digər avtomatlaşdırma funksiyalarını əhatə edə bilər.

Düzgün PLC proqramı yalnız avadanlığı işə salmaqdan ibarət deyil. Prosesin texnologiyası, fövqəladə vəziyyətlər, operator müdaxiləsi, sensor nasazlığı və avadanlıqlar arasındakı qarşılıqlı əlaqə də nəzərə alınmalıdır.

PLC giriş və çıxışları – I/O nədir?

PLC sahə avadanlığı ilə giriş və çıxış modulları vasitəsilə əlaqə qurur. Bu struktur adətən I/O (Input/Output) adlandırılır.

Digital Input – DI

Digital girişlər açıq/bağlı və ya 0/1 tipli vəziyyətləri oxumaq üçün istifadə edilir. Limit switch, mühərrik statusu və müxtəlif kontakt siqnalları buna nümunə ola bilər.

Digital Output – DO

Digital çıxışlar kontaktor, rele, solenoid və digər avadanlıqlara açma-bağlama tipli idarəetmə əmrləri vermək üçün istifadə oluna bilər.

Analog Input – AI

Analog girişlər temperatur, təzyiq, səviyyə, sərfiyyat və digər ölçülə bilən proses parametrlərinin PLC-yə ötürülməsində istifadə edilir.

Analog Output – AO

Analog çıxışlar müəyyən avadanlıqlara dəyişən idarəetmə siqnalları göndərmək üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, tezlik çeviricisinə sürət tapşırığı buna nümunədir.

PLC proqramlaşdırma dilləri

Sənaye PLC-lərinin proqramlaşdırılmasında müxtəlif yanaşmalardan istifadə olunur. Seçim PLC platformasından, prosesin mürəkkəbliyindən və layihənin standartlarından asılıdır.

• Ladder Diagram (LD) – rele məntiqinə bənzər qrafik proqramlaşdırma;
• Function Block Diagram (FBD) – funksional bloklarla proqram qurulması;
• Structured Text (ST) – mətn əsaslı proqramlaşdırma;
• Sequential Function Chart (SFC) – ardıcıl proses mərhələlərinin təsviri.

PLC və HMI necə birlikdə işləyir?

PLC prosesin avtomatik idarəetməsini həyata keçirir, HMI isə operatorun proses haqqında məlumat almasına və icazə verilən idarəetmə əmrlərini verməsinə imkan yaradır.

HMI ekranında mühərriklərin vəziyyəti, proses parametrləri, alarm məlumatları, setpoint-lər və digər əməliyyat məlumatları göstərilə bilər.

PLC və SCADA inteqrasiyası

Bir və ya bir neçə PLC-dən gələn məlumatlar SCADA sistemində mərkəzləşdirilə bilər. SCADA operatora prosesləri vahid platformadan izləməyə, alarm və hadisələri idarə etməyə, trend məlumatlarını görməyə və tarixi məlumatları analiz etməyə imkan verir.

SCADA haqqında daha ətraflı məlumat üçün SCADA sistemi nədir? texniki məqaləmizə baxa bilərsiniz.

PLC hansı avadanlıqları idarə edə bilər?

• elektrik mühərrikləri;
• nasoslar;
• ventilyatorlar;
• klapan və aktuatorlar;
• konveyer sistemləri;
• tezlik çeviriciləri;
• dozalama və ölçmə avadanlıqları;
• müxtəlif istehsal maşınları və texnoloji qurğular.

PLC sistemlərinin tətbiq sahələri

PLC sistemləri müxtəlif sənaye və mühəndislik sahələrində tətbiq edilir:

• istehsal xətləri və sənaye prosesləri;
• su və tullantı su təmizləmə sistemləri;
• nasos stansiyaları;
• HVAC və mühəndis sistemləri;
• enerji və elektrik sistemləri;
• anbar və logistika sistemləri;
• proses avadanlıqları və maşın avtomatlaşdırması.

PLC proqramında interlock nədir?

Interlock müəyyən şərtlər ödənmədikdə avadanlığın işə düşməsinin və ya əməliyyatın davam etməsinin qarşısını alan məntiqdir. Məsələn, lazımi səviyyə və ya təzyiq şərti təmin edilmirsə, PLC nasosun işə düşməsinə icazə verməyə bilər.

Bu məntiq prosesin etibarlı idarə olunmasında vacib rol oynayır. Təhlükəsizlik funksiyalarının dizaynı isə layihənin risk və normativ tələblərinə uyğun ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Mövcud PLC sisteminin modernizasiyası

Köhnə avtomatlaşdırma sistemlərində PLC avadanlığının dəyişdirilməsi, I/O strukturunun yenilənməsi, proqramın yenidən hazırlanması, HMI və SCADA inteqrasiyası və kommunikasiya şəbəkəsinin modernizasiyası tələb oluna bilər.

Modernizasiya zamanı mövcud elektrik sxemləri, proqram ehtiyat nüsxələri, I/O siyahıları, sahə avadanlığı və prosesin dayandırılma imkanları əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir.

PLC proqramlaşdırma layihəsində nələr vacibdir?

• texnoloji prosesin düzgün başa düşülməsi;
• I/O siyahısının hazırlanması və yoxlanması;
• idarəetmə və interlock məntiqinin müəyyən edilməsi;
• alarm strukturunun hazırlanması;
• HMI və SCADA inteqrasiyasının planlaşdırılması;
• kommunikasiya arxitekturasının düzgün seçilməsi;
• FAT/SAT və commissioning mərhələlərinin planlaşdırılması;
• proqram və texniki sənədlərin ehtiyat nüsxələrinin saxlanması.

PLC proqramlaşdırma və sənaye avtomatlaşdırması Azərbaycanda

Azərbaycanda istehsal, su infrastrukturu, enerji, HVAC və digər mühəndislik sahələrində PLC əsaslı avtomatlaşdırma sistemləri proseslərin monitorinqi və idarə olunmasında geniş tətbiq olunur.

SR Project MMC PLC və HMI proqramlaşdırılması, SCADA sistemləri, sənaye avtomatlaşdırması, sistem inteqrasiyası, modernizasiya və commissioning istiqamətlərində mühəndislik xidmətləri təqdim edir.

Xidmətlər haqqında ətraflı məlumat üçün SCADA, PLC və sənaye avtomatlaşdırması səhifəsinə baxa bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

PLC nə deməkdir?

PLC “Programmable Logic Controller” ifadəsinin qısaltmasıdır və sənaye proseslərinin avtomatik idarə olunması üçün istifadə edilən proqramlaşdırılan idarəedicidir.

PLC ilə SCADA eyni şeydirmi?

Xeyr. PLC əsasən prosesin idarəetmə məntiqini icra edir. SCADA isə PLC-lərdən məlumat toplayaraq operator üçün mərkəzləşdirilmiş monitorinq və nəzarət mühiti yaradır.

PLC proqramını dəyişmək mümkündürmü?

Uyğun proqram təminatı, layihə məlumatları və giriş imkanları mövcuddursa, bir çox sistemdə proqram dəyişiklikləri mümkündür. Dəyişiklikdən əvvəl mövcud proqramın ehtiyat nüsxəsinin alınması və sistemin texniki vəziyyətinin qiymətləndirilməsi vacibdir.

PLC-yə HMI və SCADA qoşmaq mümkündürmü?

PLC-nin dəstəklədiyi kommunikasiya imkanlarından və mövcud sistem arxitekturasından asılı olaraq HMI və SCADA inteqrasiyası çox vaxt mümkündür.