SCADA sistemi nədir? PLC, HMI və iş prinsipi

SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) sənaye və infrastruktur obyektlərində proseslərin mərkəzləşdirilmiş monitorinqi, məlumatların toplanması və operator tərəfindən idarə olunması üçün istifadə edilən sistemdir. SCADA müxtəlif avadanlıqlardan gələn məlumatları vahid platformada birləşdirərək operatora prosesin real vəziyyətini görməyə imkan verir.

SCADA sistemi necə işləyir?

Sənaye prosesində temperatur, təzyiq, səviyyə, sərfiyyat, mühərrik vəziyyəti, klapan mövqeyi və digər parametrlər sensorlar və ölçü cihazları vasitəsilə ölçülür. Bu məlumatlar adətən PLC və ya RTU kimi idarəetmə qurğularına ötürülür.

PLC daxil olan siqnalları proqramlaşdırılmış məntiqə uyğun emal edir və mühərrik, nasos, klapan və digər avadanlıqları idarə edə bilər. SCADA isə PLC-lərdən məlumatları toplayaraq operator ekranlarında vizuallaşdırır, hadisələri qeydə alır və lazım olduqda idarəetmə əmrlərinin ötürülməsini təmin edir.

SCADA sisteminin əsas komponentləri

1. PLC və RTU

PLC (Programmable Logic Controller) sənaye avtomatlaşdırmasının əsas idarəetmə elementlərindən biridir. PLC sensorlardan siqnalları qəbul edir, proqram məntiqini icra edir və sahə avadanlıqlarını idarə edir. Uzaq obyektlərdə və paylanmış infrastrukturlarda RTU-lardan da istifadə oluna bilər.

2. HMI

HMI (Human Machine Interface) operatorun proseslə qarşılıqlı əlaqə qurduğu vizual interfeysdir. HMI ekranlarında proses sxemləri, avadanlıqların vəziyyəti, ölçü göstəriciləri, alarm və idarəetmə elementləri göstərilə bilər.

3. SCADA server və proqram təminatı

SCADA server müxtəlif PLC və RTU-lardan gələn məlumatları toplayır və emal edir. Sistem real vaxt monitorinqi, alarm idarəetməsi, trend, hesabat və tarixi məlumatların saxlanması kimi funksiyaları təmin edə bilər.

4. Sənaye kommunikasiya şəbəkəsi

PLC, SCADA, HMI və digər qurğular arasında məlumat mübadiləsi Ethernet, fiber-optik şəbəkə və müxtəlif sənaye kommunikasiya protokolları vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Seçilən arxitektura obyektin texniki tələblərindən asılıdır.

PLC ilə SCADA arasında fərq nədir?

PLC əsasən prosesin real vaxtda avtomatik idarə olunmasına cavabdehdir. SCADA isə bir və ya bir neçə PLC-dən gələn məlumatları mərkəzləşdirilmiş şəkildə izləməyə, vizuallaşdırmağa və analiz etməyə imkan verir.

Başqa sözlə, PLC prosesin idarəetmə məntiqini yerinə yetirir, SCADA isə operatora həmin proses üzərində daha geniş monitorinq və nəzarət imkanı verir. Bu iki sistem sənaye avtomatlaşdırmasında çox vaxt birlikdə işləyir.

SCADA hansı məlumatları izləyə bilər?

• temperatur və təzyiq göstəriciləri;
• su və digər mayelərin səviyyəsi;
• sərfiyyat və axın məlumatları;
• nasos və mühərriklərin iş vəziyyəti;
• klapanların açıq və bağlı vəziyyəti;
• elektrik və enerji parametrləri;
• alarm və nasazlıq siqnalları;
• istehsal və proses göstəriciləri.

Alarm və hadisələrin idarə olunması

SCADA sisteminin vacib funksiyalarından biri nasazlıq və kritik proses vəziyyətlərini operatora vaxtında göstərməkdir. Müəyyən edilmiş limit aşıldıqda sistem alarm yarada və operatorun diqqətini problemə yönəldə bilər.

Hadisələrin tarixçəsinin saxlanması nasazlığın səbəbinin araşdırılması, texniki xidmətin planlaşdırılması və prosesin sonradan analiz edilməsi üçün faydalı məlumat yaradır.

Historian və trend məlumatları nə üçün lazımdır?

Proses məlumatlarının tarix üzrə saxlanması istehsal və avadanlıq davranışını analiz etməyə imkan verir. Operator və mühəndislər trend qrafiklərindən istifadə edərək parametr dəyişikliklərini, təkrarlanan problemləri və prosesin performansını qiymətləndirə bilərlər.

SCADA sistemlərinin tətbiq sahələri

SCADA müxtəlif sənaye və infrastruktur sahələrində istifadə olunur:

• istehsal müəssisələri və texnoloji proseslər;
• su təmizləmə və tullantı su təmizləmə qurğuları;
• nasos stansiyaları və su infrastrukturu;
• enerji və elektrik sistemlərinin monitorinqi;
• HVAC və mühəndis sistemləri;
• anbar və logistika obyektləri;
• müxtəlif uzaq və paylanmış texnoloji obyektlər.

SCADA sisteminin əsas üstünlükləri

• proseslərin mərkəzləşdirilmiş monitorinqi;
• operatorun proses haqqında real vaxt məlumatı əldə etməsi;
• alarm və nasazlıqların daha sürətli aşkarlanması;
• tarixi məlumatların və trendlərin saxlanması;
• hesabat və proses analizinin asanlaşdırılması;
• avtomatlaşdırılmış sistemlərin vahid platformada inteqrasiyası;
• texniki xidmət və proses optimallaşdırılması üçün məlumat bazasının yaradılması.

SCADA layihələndirilərkən nələr nəzərə alınmalıdır?

SCADA yalnız proqram təminatının quraşdırılmasından ibarət deyil. Sistemin düzgün işləməsi üçün PLC arxitekturası, I/O strukturu, kommunikasiya şəbəkəsi, server infrastrukturu, alarm fəlsəfəsi, istifadəçi səlahiyyətləri, məlumatların saxlanması və ehtiyatlama kimi məsələlər layihə mərhələsində nəzərə alınmalıdır.

Eyni zamanda sistemin gələcək genişləndirilməsi və mövcud avadanlıqlarla inteqrasiya imkanları da əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir.

SCADA və sənaye avtomatlaşdırması Azərbaycanda

Azərbaycanda istehsal, su infrastrukturu, enerji, bina mühəndisliyi və digər texniki obyektlərdə avtomatlaşdırma sistemləri proseslərin daha effektiv monitorinqi və idarə olunması üçün tətbiq edilir.

SR Project MMC SCADA sistemləri, PLC və HMI proqramlaşdırılması, sənaye avtomatlaşdırması, sistem inteqrasiyası, modernizasiya və commissioning istiqamətlərində mühəndislik həlləri təqdim edir.

Xidmət haqqında ətraflı məlumat üçün SCADA və sənaye avtomatlaşdırması xidmətləri səhifəsinə baxa bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

SCADA nə deməkdir?

SCADA “Supervisory Control and Data Acquisition” ifadəsinin qısaltmasıdır. Sistem proses məlumatlarının toplanması, monitorinqi və nəzarəti üçün istifadə olunur.

SCADA ilə PLC eyni sistemdirmi?

Xeyr. PLC prosesin avtomatik idarəetmə məntiqini yerinə yetirən idarəedicidir. SCADA isə PLC və digər qurğulardan məlumat toplayaraq onları operator üçün vizuallaşdıran və mərkəzləşdirilmiş nəzarət yaradan sistemdir.

HMI və SCADA arasında fərq nədir?

HMI adətən müəyyən maşın və ya proses üçün lokal operator interfeysi ola bilər. SCADA isə daha geniş sistemdə çoxsaylı avadanlıq və idarəedicilərdən məlumat toplayaraq mərkəzləşdirilmiş monitorinq və məlumat idarəetməsi təmin edə bilər.

Mövcud PLC sisteminə SCADA əlavə etmək mümkündürmü?

Bir çox halda mümkündür. Bunun üçün mövcud PLC modeli, proqram təminatı, kommunikasiya protokolları, şəbəkə strukturu və sistemin texniki vəziyyəti əvvəlcə qiymətləndirilməlidir.